Χλωρίδα και Πανίδα Αμοργού

ΣΥΝΤΟΜΗ ΞΕΝΑΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΜΟΡΓΙΑΝΗ ΧΛΩΡΙΔΑ

Νικήτας Ρούσσος Φαρμακοποιός

Αμοργός:Η ανατολικωτέρα των Κυκλάδων, νήσος ορεινή και τραχεία(Αντ.Μηλιαράκης)

Την σημερινή της μορφή πήρε πριν από 700.000 χρόνια, όταν μεγάλα τμήματα ξηράς που κάλυπτε την περιοχή του Αιγαίου, καταβυθίστηκαν ως αποτέλεσμα κατακόρυφων τεκτονικών κινήσεων. Ότι απόμεινε από την ενιαία ξηρά είναι τα νησιά του Αρχιπελάγους και η Αμοργός.

Τα συνήθη πετρώματα του νησιού είναι ο ασβεστόλιθος και ο φλύσχης που καλύπτει τις περιοχές Θολαρίων-Χώρας- Καταπόλων.

Ο φλύσχης που αποτελείται από κράμα κροκαλοπαγών, αργιλικών και ασβεστολιθικών πετρωμάτων, παίζει σημαντικό ρόλο στην κίνηση των επιφανειακών και των υπόγειων νερών. Γι’αυτό σ’αυτές τις περιοχές υπήρχαν πλήθος πηγών και μόνιμη ροή νερού στα ρέματα κατά τους χειμερινούς μήνες. Οι περισσότερες από τις πηγές αυτές τότε εξαφανίστηκαν ή μειώθηκε σημαντικά το νερό τους στον σεισμό του Ιουλίου1956 έντασης 7,8 ρίχτερ.

Σήμερα οι πιο αξιόλογες πηγές είναι του Άη Γιώργη του Βαρσαμίτη στο νερό(αγίασμα) της οποίας απέδιδαν μαντική δύναμη και λειτουργούσε μέχρι πρόσφατα ως υδρομαντείον καθώς και η πηγή του Βαρμά από την οποία ξεκινάει μια κατάφυτη ρεματιά που τον χειμώνα μεταβάλλεται σε ποτάμι. Γι’αυτό και η ντόπια παροιμία«Δεν σε ξεπλένει ούτε του Βαρμά το ποτάμι».Εντυπωσιακό είναι και το φαράγγι του Αρακλού στην περιοχή της Αιγιάλης.

Την Αμοργό διατρέχει καθ’όλο το μήκος ένας ορεινός όγκος ο οποίος σχηματίζει τρεις κυρίως κορυφές. Στο ΒΑ άκρο ο Κρίκελος 853μ.Στο μέσον ο Πρ.Ηλίας 725μ.Στο ΝΔ άκρον το Άσπρον ή του βουνού του χωριού. Μεταξύ των τριών αυτών κορυφών υπάρχουν μικρά οροπέδια που άλλοτε εκαλλιεργούντο και σχηματίζονται τρεις κοιλάδες. Της Κολοφάνας ΝΔ,των Καταπόλων στο μέσον, της Αιγιάλης ΒΑ.

Χλωρίδα

Μέχρι σήμερα η Αμοργός δεν έχει δεχτεί την πρωτοφανή σε ένταση και έκταση οικολογική καταστροφή που δέχτηκαν άλλοι τόποι.Αυτό όμως δεν σημαίνει πως βρίσκεται στο απειρόβλητο μιας αλλαζονικής αντιμετώπισης και χρησιμοθηρικής εκμετάλλευσης του φυσικού περιβάλλοντος. Εξάλλου εύστοχα επισημαίνεται από την συντοπίτισσα μας καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, αρχαιολόγο Λ. Μαραγκού στο έργο της«ΑΜΟΡΓΟΣ-ΜΙΝΩΑ» ότι:

«Η προϊούσα εγκατάλειψη, η αλλαγή χρήσης της γης,η ¨αξιοποίηση¨ καθώς και η¨δι’επιδοτήσεων¨ ανάπτυξη της κτηνοτροφίας όχι μόνο συνέβαλαν καθοριστικά στην εξαφάνιση πολλών παλαιών καλλιεργειών, δημητριακών, οσπρίων, κηπευτικών και καρποφόρων δένδρων αλλά επέφεραν και τον αφανισμό των ονομάτων ακόμα και των αυτοφυών που αντιστέκονται και συνεχίζουν να ευδοκιμούν ιδιαιτέρως στα αρχαία ερείπια. Σήμερα η πλούσια, άλλωστε πολυώνυμη, χλωρίδα του νησιού που εντυπωσίασε τους βοτανολόγους περιηγητές δηλώνεται μόνο με δύο ονόματα¨άγρια χόρτα¨ και¨αγριολούλουδα¨.Ξεχάστηκαν οι πάμπολες χρήσεις και οι πολύμορφες κυρίως θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων, τα βραστάρια(αφεψήματα)τα ματζούνια και οι αλοιφές για τα γιατροσόφια, καθώς και οι πανάρχαιες δοξασίες για τον συμβολισμό τους στη ζωή, στον έρωτα, στο θάνατο!».

Χάνεται δηλαδή πολιτισμός. Γιατί τα φυτά πιο πέρα από την αξία τους ως τροφή ή ακόμα ως φάρμακα δείχνουν την πραγματική τους αξία όταν τα παρατηρείς, όταν έχεις τις ευαίσθητες κεραίες να το κάνεις κατά την επιταγή του ποιητικού λόγου.«Και τον κόσμο αυτόν ανάγκη να τον βλέπεις και να τον λαβαίνεις».Γιατί τότε οδηγείσαι στο ουσιώδες. Να νιώσεις δηλαδή και γοητεία και έκπληξη και μεταφυσικό δέος, όπως ο ποιητής που ομολογεί: «Ο κόσμος των φυτών με γοήτευσε. Αείποτε μ’ εξέπληξε. Περισσότερο και από τον κόσμο των άστρων κατάφερνε να μου υποβάλλει το μυστήριο της ζωής».

Η χλωρίδα της Ελλάδας είναι αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού της. Η παρατήρηση της δημιουργεί ένα«κοσμικό θρησκευτικό συναίσθημα», όπως έλεγε ο Αϊνστάιν, που σε συγκλονίζει σε συνεπαίρνει και σε οδηγεί στην ποίηση, στον συμβολισμό, στην αλληγορία και στον φόβο των Ελληνικών μύθων. Κανένα από τα μνημεία και τα έργα της τέχνης δε θα υπήρχαν αν προηγουμένως δεν υπήρχε η ένωση του ανθρώπου με τη φύση, που έσμιγε τις δυνάμεις του νου και του σώματος σε μία αρμονική πληρότητα και τον οδηγούσε στην ευαισθησία για τη ομορφιά και τη έμπνευση.

Η φύση είναι ο δάσκαλος του ανθρώπου.

Όσο λοιπόν είναι ανάγκη να διασωθούν τα αρχαία, τα βυζαντινά και τα άλλα μνημεία αυτού του τόπου και να παραδοθούν στις επόμενες γενιές, άλλο τόσο είναι ανάγκη να διασωθεί και το περιβάλλον αναλλοίωτο. Γιατί τότε μόνο θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε και το πνεύμα αυτών των μνημείων.

Γι’αυτό τον αγαπώ«τον κόσμο των φυτών» της Ελληνικής γης. Αλλά και για κάτι ακόμα.
Γιατί αποτελεί«τον κόσμο της» με την αρχαία έννοια της λέξης-το στολίδι της– αλλά και μεταφορικά«τον έπαινο» και«την τιμή της».

Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΑΜΟΡΓΟΥ

Περιλαμβάνει αρκετά ενδημικά. Οι απόκρημνες ασβεστολιθικές πλαγιές της αποτελούν άριστον οικότοπον σπάνιων και προστατευομένων ειδών. Είναι χαρακτηριστικό ότι τουλάχιστον50 είδη της Αμοργιανής χλωρίδας είναι ενδημικά πολλά από αυτά σπάνια.

Τα φυτά είναι το σημείο συνάντησης του ανθρώπου με τη φύση.

Σ’αυτή τη συνάντηση ο άνθρωπος έχει υποχρέωση να «υπακούει» σε κάποιους κανόνες καλής συμπεριφοράς. Οι κανόνες αυτοί εντοπίζονται σε τρία σημεία:

1. Η χλωρίδα και γενικότερα το φυσικό περιβάλλον είναι κοινή περιουσία όλων των ανθρώπων όλων των γενεών.

2.Προστατεύουμε τα φυτά που βρίσκονται σε μικρή ποσότητα

3.Βοηθούμε τη διασπορά των σπάνιων φυτών

 

Στα ταπεινά και αθέατα…

MAPTINOΣ ΓKAITΛIX  Βιολόγος – Περιβαλλοντολόγος

Η TAINIA του Λυκ Μπεσσόν «Το Απέραντο Γαλάζιο» διαφήμισε σ’ ολόκληρο τον κόσμο το θαλασσινό τοπίο των γκρεμών της Αμοργού. Κάτω από αυτούς τους γκρεμούς, μπροστά από τον εξώστη της Χοζοβιώτισσας, εκτείνεται το γαλάζιο του πελάγους, με τα ανήλιαγα βάθη: ο κόσμος του δελφινιού… Πέρα όμως από αυτά, πίσω από τη βραχώδη ακτογραμμή, υπάρχει η ενδοχώρα της Αμοργού, με μια φύση γοητευτική, αλλά και ελάχιστα γνωστή στο ευρύ κοινό.

Οι περισσότεροι τουρίστες επισκέπτονται την Αμοργό καλοκαίρι. Το «αποξηραμένο» τοπίο τούς κάνει να νομίζουν ότι πρόκειται για ένα μέρος ημιερημικό και μάλλον άγονο. Αυτή είναι μια συνήθης παρεξήγηση των ξένων κυρίως επισκεπτών στα κυκλαδονήσια. Δεν ξέρουν -και συνήθως ούτε και φαντάζονται- πώς είναι οι άλλες εποχές στα νησιά αυτά: Η ολάνθιστη άνοιξη, με τα πολύχρωμα αγριολούλουδα και τις πλαγιές να αντηχούν από τα κελαηδίσματα των πουλιών και το βουητό των μελισσών. Ο καταπράσινος χειμώνας, με τις ανεμώνες (Anemone sp.), τους κρόκους (Crocus sp.) και τους νάρκισσους (Narcissus tazetta), καθώς και τα πουλιά που ξεχειμωνιάζουν εδώ, όπως οι κοκκινολαίμηδες (Erithacus rubecula), οι δεντροφυλλοσκόποι (Phylloscopus collybita) και οι καρβουνιάρηδες (Phoenicurus ochruros). Το φθινόπωρο, που αποτελεί μια «δεύτερη άνοιξη», όταν οι σταγόνες της βροχής ξαναζωντανεύουν την ξερή γη κάνοντας να ανθίσουν τα κυκλάμινα (Cyclamen sp.), οι ασκέλλες (Urginea maritima) και τα κολχικά (Colchicum variegatum), και τα διαβατάρικα πουλιά περνούν στο ταξίδι τους για τον Νότο.

Αυτή είναι, λοιπόν, η φύση της Αμοργού: μια φύση «εκτός (τουριστικής) εποχής», χωρίς δάση και πεδιάδες… Eνας φυσικός κόσμος που η ομορφιά του δεν βρίσκεται στα εντυπωσιακά και τα μεγάλα είδη, αλλά κρύβεται στα ταπεινά και αθέατα πλάσματά του.

Η πανίδα

Εξίσου σημαντική  η πανίδα του. Τα σαλιγκάρια, τα έντομα, οι αράχνες, τα μυριάποδα και τα άλλα πολυάριθμα ασπόνδυλα, παρόλο που αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό της βιοποικιλότητας της Αμοργού, είναι -δυστυχώς- ελάχιστα μελετημένα. Αντιθέτως, τα σπονδυλωτά, ως πιο ευδιάκριτα και πιο δημοφιλή, είναι περισσότερο γνωστά και καταγεγραμμένα.

Το σπανιότερο είδος θηλαστικού είναι σίγουρα η μεσογειακή φώκια (Monachus monachus), που αν και έχει μειωθεί σημαντικά, εξακολουθεί να υπάρχει σε απομονωμένες σπηλιές, καθώς και σε μερικά ερημονήσια κοντά στην Αμοργό. Τα τοπωνύμια «Φωκιότρυπα» και «Φώκια», κοντά στην Αιγιάλη, μας φέρνουν στον νου τις εποχές που το είδος αυτό ήταν πιο συνηθισμένο.
Επίσης το ρινοδέλφινο, αρκετά συνηθισμένο είδος δελφινιού βρίσκεται στις θάλασσες γύρω από την Aμοργό

Η ορνιθοπανίδα της Αμοργού περιλαμβάνει τουλάχιστον 35 φωλεάζοντα είδη πουλιών, μεταξύ των οποίων και ορισμένα σπάνια και απειλούμενα είδη αρπακτικών, όπως ο σπιζαετός (Hieraaetus fasciatus), ο πετρίτης (Falco peregrinus) και η αετογερακίνα (Buteo rufinus). Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο μαυροπετρίτης (Falco eleonorae), που φωλιάζει κατά αποικίες σε γκρεμούς και δυσπρόσιτες βραχονησίδες. Το γεράκι αυτό, που οι ντόπιοι το λένε «βαρβάκι», περνά τον χειμώνα στη Μαδαγασκάρη και τη Νότια Αφρική. Οι αναπαραγωγικές του συνήθειες διαφέρουν από εκείνες των άλλων πουλιών, καθώς γεννά τα αυγά του στο τέλος του καλοκαιριού. Eτσι η γέννηση των μικρών του συμπίπτει με τη φθινοπωρινή μετανάστευση, γεγονός που του εξασφαλίζει άφθονη λεία, άρα και τροφή για τους νεοσσούς του.

Δύο είδη γλάρων, ο ασημόγλαρος (Larus cacchinans) και ο σπάνιος αιγαιόγλαρος (Larus audouinii), φωλιάζουν στα ερημονήσια γύρω από την Αμοργό. Επίσης, άλλα θαλασσοπούλια που απαντούν στην περιοχή είναι ο αρτέμης (Calonectris diomedea), ο μύχος (Puffinus yelkouan) και ο θαλασσοκόρακας (Phalacrocorax aristotelis).

Aλλα ενδιαφέροντα και μάλλον περισσότερο γνωστά είδη, που συνήθως δεν είναι δύσκολο να τα παρατηρήσουμε ή να τα ακούσουμε, είναι το βραχοκιρκίνεζο (Falco tinnuculus), η νησιωτική πέρδικα (Alectoris chukar), το αγριοπερίστερο (Columba livia), η κουκουβάγια (Athene noctua), ο γκιώνης (Otus scops), ο γαλαζοκότσυφας (Monticola solitarius), ο κορυδαλλός (Galerida cristata), ο κόρακας (Corvus corax) κ.ά.

Η ερπετοπανίδα του νησιού, αν και όχι ιδιαίτερα πλούσια, περιλαμβάνει ένα από τα αινιγματικότερα ερπετά της Ελλάδας, τον Λαφίτη της Αμοργού, ένα ακίνδυνο φίδι, που διαφοροποιείται από το τυπικό του είδος (Elaphe quatorlineata), αλλά για το οποίο υπάρχουν μόνον αποσπασματικά δεδομένα, με αποτέλεσμα η κατάταξή του να παραμένει αδιευκρίνιστη. Στην Αμοργό απαντούν επίσης ορισμένα χαρακτηριστικά είδη ερπετών των Κυκλάδων, όπως τα σαμιαμίδια (Hemidactylus turcicus και Cyrtodactylus kotschyi), η αιγαιόσαυρα (Podarcis erhardii), ο έρυξ (Eryx jaculus), και το αγιόφιδο (telescopus fallax), καθώς και δύο είδη αμφιβίων, ο βάτραχος (Rana ridibunda) και ο πρασινόφρινος (Bufo viridis).

Eύθραυστη ισορροπία
Η προαναφερθείσα βιολογική ποικιλότητα στηρίζεται σε μια εύθραυστη ισορροπία. Μια ισορροπία που διαμορφώθηκε μέσα από τη μακραίωνη συνύπαρξη και αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης. Η υπερβόσκηση, η λαθροθηρία, τα σκουπίδια, η διάνοιξη νέων δρόμων και η ανεξέλεγκτη δόμηση απειλούν το τοπίο και τα ευαίσθητα οικοσυστήματα της Αμοργού. Επισκέπτες και μόνιμοι κάτοικοι μοιραζόμαστε τη συνυπευθυνότητα της προστασίας του περιβάλλοντος και της ορθολογικής χρήσης των φυσικών πόρων.
http://www.kathimerini.gr

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

 

 

 

 

Απάντηση