Οι καλοκαιρινοί βραχόκηποι της Αμοργού

Κείμενο – Φωτογραφίες Νίκος Νικητίδης
Για το περιοδικό «Ερασιτέχνης Κηπουρός»

Το κυκλαδίτικο αυτό νησί ξεχωρίζει τόσο για τη βιοποικιλότητά του όσο και για τα ενδημικά και σπάνια φυτά που περιλαμβάνει η χλωρίδα του.

Το καλοκαίρι όλοι αναζητού­με την ανακούφιση από τη ζέστη στη θάλασσα και στις αμμουδιές. Αυτή την εποχή έχει ήδη ανθίσει (και θα παραμείνει αν­θισμένος μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου) ο κρίνος της θάλασσας (Pancratium maritimum) στις αμμουδιές της Ελλά­δας, εκεί όπου σκάει το κύμα. Το μεσογει­ακό κλίμα της χώρας μας αναγκάζει τα περισσότερα φυτά να πέσουν σε λήθαρ­γο, προκειμένου να αντιμετωπίσουν το ζεστό, ξηρό και άνυδρο καλοκαίρι. Αλ­λά υπάρχουν και εξαιρέσεις. Εκτός από τον κρίνο της θάλασσας, μέσα στο κατα­καλόκαιρο ανθίζει και η πικροδάφνη (Nerium oleander). Στο φαιοκίτρινο το­πίο των καλοκαιρινών Κυκλάδων, όλες οι ρεματιές  των νησιών είναι καταπράσινες από τις πικροδάφνες.

Η Αμοργός ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα κυκλαδονήσια για τη βιοποικιλότητά της και τα πολλά ενδημικά και σπάνια φυτά που περιλαμβάνει η χλωρίδα της. Εκτός από τους κρίνους της θάλασσας στις αμμουδιές της (Αιγιάλη, Λεβρωσσός, Φοινικιές) και τις πικροδάφνες στις ρεματιές της, οι επισκέπτες του κα­λοκαιριού μπορούν να απολαύσουν τη θάλασσα δίπλα σε ένα σπάνιο είδος της ελληνικής χλωρίδας, το φοίνικα του Θεόφραστου (Phoenix theophrasti), ο οποίος και περιλαμβάνεται στο «Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων και Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας». 0 φοίνικας αυτός είναι ενδημικός του νότιου Αιγαίου και αποτελεί κατάλοιπο από την εποχή που η Ελλάδα είχε τροπικό κλίμα. Σήμερα διασώζεται στις εκβολές ρεμάτων που συντηρούν ένα υγρό και υποτροπικό κλίμα, σε ελάχιστες θέσεις στην Κρήτη, όπου σχηματίζει δάσος στο Βάι, και σε λίγα νησιά. Απαντά επίσης και στα παράλια της Μικράς Ασίας, ενώ ένας πολύ μικρός πληθυσμός ανευρέθηκε και στην Πελοπόννησο, στην περιοχή της Επιδαύρου. Συστάδες με φοίνικα του Θεόφραστου διασώζονται στις εκβολές ρεμάτων της Αμοργού (Άγιοι Σαράντα, Κάτω Κάμπος, Φοινικιές) και πάνω από την παραλία της Αγίας Άννας, που έγινε παγκοσμίως διάσημη από την ταινία «Απέραντο γαλάζιο».

Στο νησί συναντά κανείς πολλά ακό­μη σπάνια φυτά, που φέρουν το επίθε­το «αμοργινό», όπως το ελίχρυσο το αμοργιανό (Helichrysum amorginum), η ακριβοθώρητη καμπανούλα η αμοργινή (Campanula amorgina), το αγριογαρίφαλο, ο δίανθος ο αμοργινός (Dianthus fruticosus subsp. amorginus), το ερύσιμο το αμοργινό (Erysimum amorginum), το ηρύγγιο το αμοργινό (Eryngium amorginum) και το γάλιο το αμοργινό (Galium amorginum). Τα περισσότερα από αυτά είναι χασμόφυτα (δηλαδή φυ­τρώνουν στις σχισμές βράχων και σε γκρεμούς) ή είναι προσαρμοσμένα στο ξηροθερμικό κυκλαδίτικο καλοκαίρι. Το ελίχρυσο το αμοργινό είναι ενδημικό της Αμοργού και των νήσων Κέρος και Ανυδρος (νησίδες κοντά στην Αμοργό). Στην τοπική διάλεκτο ονομάζεται σταθούρι. Είναι αποκλειστικά χασμόφυτο και ξηρόφυτο. Τα λευκοκίτρινα άνθη του διατηρούνται για πολλούς μήνες και μπορεί να τα δει κανείς μέσα στο κατακα­λόκαιρο στο βράχο όπου είναι χτισμένο το περίφημο μοναστήρι της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας.

Φυσικός βραχόκηπος
Στον γκρεμό της Χοζοβιώτισσας σχη­ματίζεται ο σπουδαιότερος ίσως φυσι­κός βραχόκηπος του Αιγαίου, με πλήθος σπάνιων φυτών. Ο γκρεμός πέφτει κάθε­τα από ύψος 700 μέτρων μέχρι τη θάλασ­σα. Το μαλακό ασβεστολιθικό πέτρωμα προσφέρει τις σχισμές για να φυτρώσουν και να ριζώσουν τα φυτά και η θαλασσινή αύρα χαρίζει την απαραίτητη υγρασία, ιδιαίτερα τις «σκληρές» καλοκαιρινές μέρες. Από τον φυσικό βραχόκηπο της Χοζοβιώτισσας έχει περιγραφεί επιστη­μονικά και το πολύ σπάνιο ορίγανο το πληκτροφόρο (Origanum calcaratum), συγγενικό του δίκταμου. Άλλα σπάνια φυτά που βλέπουμε εδώ είναι η κίτρι­νη σκορτζονέρα η εξαίρετη (Scorzonera eximia), η παλαιογεωγραφική πυρφυροκόκκινη κενταύρια του Ολιβιέ (Centaurea oliveriana) και η νησιώτικη ρίγανη (Origanum onites).

Καλοκαιρινά χρώματα
Οι επισκέπτες της Αμοργού θα παρα­ξενευτούν όταν δουν μέσα στο κατακα­λόκαιρο μερικές πλαγιές να γεμίζουν με κίτρινο χρώμα. Πρόκειται για τα άνθη της αφάνας (Genista acanthoclada), ενός θάμνου με φύλλα μυτερά σαν βελόνες, που στις Κυκλάδες αποκαλείται γενικά «φρύ­γανο». Κίτρινες πινελιές στο σκληρό κα­λοκαιρινό τοπίο δίνουν και οι κόνυζες (Dittrichia viscosa), τα κοινά ελίχρυσα (Helichrysum stoechas) και, δίπλα στη θάλασσα, σι κίτρινες παπαρούνες (GJauciumflavum). Στις παραλίες, στους λουσμένους κάνουν συντροφιά οι κρίταμοι οι παράλιοι (Crithmummaritimum). Στα βραχώδη μέρη του νησιού φυτρώνει η κάππαρη (Capparis spinosa) και, ανά­λογα με το μήνα του καλοκαιριού που διανύουμε, βλέπουμε τα μπουμπούκια (που γίνονται τουρσί), τα άνθη ή τον καρπό της, που μοιάζει με καρπούζι σε μικρογραφία. Σε περιοχές με υψόμετρο αυτή την εποχή (σχεδόν μέχρι τα μέσα του Αυγούστου) παρουσιάζουν εντυπωσιακή ανθοφορία τα θυμάρια (Coridothymus capitatus). Κοντά τους ανθίζει ο εχίνωψ ο ακανθότατος (Echinops spinosissim us), που μοιάζει με αχινό, όπως δηλώνει και το όνομά του.

Μέσα στους οικισμούς, εντυπωσιακά χρώματα προσφέρουν πολλά καλλωπι­στικά φυτά, αρκετά από τα οποία είναι ξε­νικά. Τα πελαργόνια (με καταγωγή από τη Νότια Αφρική) στολίζουν μπαλκόνια και ζαρντινιέρες, ενώ οι βουκαμβίλιες (με πατρίδα τη Βραζιλία) παρουσιάζουν εκρηκτική ανάπτυξη στα Κατάπολα, καθώς ευνοούνται από τα υπόγεια νερά και την αύρα της θάλασσας. Ξενικά φυτά (από το Μεξικό) είναι και οι φραγκοσυ­κιές, που ανθίζουν από τον Ιούνιο και αρχίζουν να καρποφορούν από τα τέλη Αυγούστου.

Αλλαγή εποχής
Το τέλος του καλοκαιριού, που στην Αμοργό κρατάει μέχρι το Σεπτέμβριο, σηματοδοτείται από την ανθοφορία των κρόκων (Crocus laevigatus). Την ίδια εποχή αρχίζουν να ανθίζουν οι κρεμμυδασκέλες (Urginea maritime), το κολχικό το ποικίλο (Colchicum variegatum), η ατρακτυλίς η κομμιοφόρος (Atractylis grummifera) και τα ρείκια (Erica manipuliflora), προαναγγέλλοντας το φθινόπωρο. Αλλά μέχρι τότε, τα μπάνια συνεχίζονται στις αμμουδιές και τις παραλίες του νησιού, παρέα με τους κρίνους της θάλασσας και τους φοίνικες του Θεό­φραστου.

1 ΣΧΟΛΙΟ

Απάντηση